Jak można się zarazić bakterią kałową? Drogi zakażenia, objawy i profilaktyka

Bakterie kałowe, takie jak Escherichia coli, Enterococcus faecalis, a pośrednio także bakteria Helicobacter pylori, to mikroorganizmy, z którymi każdy z nas ma kontakt na co dzień. Część z nich to naturalni mieszkańcy przewodu pokarmowego i w normalnych warunkach nie stanowią zagrożenia. Problem pojawia się, gdy trafią w miejsce, w którym nie powinny się znaleźć, albo gdy dojdzie do osłabienia odporności organizmu – wtedy zakażenie bakteryjne może rozwinąć się bardzo szybko.

Do najczęstszych schorzeń wywoływanych przez bakterie kałowe należą infekcje dróg moczowych, zatrucia pokarmowe, a w skrajnych przypadkach sepsa. Osobną, choć powiązaną kwestią jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, które dotyczy przewodu pokarmowego i również rozprzestrzenia się drogą fekalno-oralną. W artykule wyjaśniamy, jakie są główne przyczyny zakażenia, jak przebiega diagnostyka zakażenia bakterią oraz jak skutecznie zapobiec zakażeniu bakterią – zarówno w domu, jak i w miejscach publicznych.

Czym są bakterie kałowe i jakie choroby wywołują

Bakterie kałowe, takie jak Enterococcus faecalis i Escherichia coli, na co dzień wspomagają trawienie i wzmacniają barierę jelitową. Nie ograniczają się jednak wyłącznie do jelit – można je znaleźć również w jamie ustnej i na skórze. Gdy ich liczba gwałtownie wzrasta lub przedostaną się poza przewód pokarmowy, mogą wywołać poważne zakażenia bakteryjne, w tym zakażenia układu moczowego, zakażenia rany, a nawet posocznicę.

Do grupy drobnoustrojów powiązanych z układem pokarmowym zalicza się także bakterię Helicobacter pylori. W przeciwieństwie do E. coli czy Enterococcus faecalis nie jest ona stałym elementem prawidłowej flory jelitowej, lecz kolonizuje błonę śluzową żołądka – mimo to, podobnie jak pozostałe omawiane bakterie, do zakażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową, poprzez skażoną wodę bakterią lub kontakt z osobą zakażoną. Rodzaj bakterii wywołuje choroby o różnym przebiegu – od łagodnych infekcji po stany zagrażające życiu, dlatego znajomość dróg zakażenia jest tak istotna.

Sama bakteria coli w niewielkiej liczbie nie stanowi zagrożenia dla zdrowego organizmu – problem pojawia się dopiero przy jej nadmiernym namnożeniu lub przedostaniu się poza przewód pokarmowy.

Bakteria Escherichia coli – jak dochodzi do zakażenia

Escherichia coli (E. coli) to Gram-ujemna pałeczka jelitowa. W większości przypadków jej obecność w przewodzie pokarmowym jest fizjologiczna, jednak niektóre szczepy – zwłaszcza te produkujące toksyny – mogą wywoływać poważne dolegliwości. Bakteria Escherichia coli odpowiada między innymi za zatrucia pokarmowe, zakażenia dróg moczowych oraz, w warunkach szpitalnych, za zakażenia dróg oddechowych, w tym zapalenia płuc u pacjentów wentylowanych mechanicznie lub z obniżoną odpornością.

Do zakażenia bakterią coli najczęściej dochodzi poprzez:

• spożycie skażonej żywności – surowego mięsa, niepasteryzowanego mleka, nieumytych warzyw i owoców,
• skażenie wody bakterią coli – picie nieprzegotowanej wody z niepewnych źródeł,
• kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami i przedmiotami,
• kontakt z osobą zakażoną, zwłaszcza przy niedostatecznej higienie rąk.

Do najczęstszych następstw zakażenia bakterią coli należą epizody tzw. biegunki podróżnych, szczególnie groźnej dla dzieci, osób starszych i osób z osłabionym układem odpornościowym – w skrajnych przypadkach zatrucie bakterią coli może prowadzić do odwodnienia, uszkodzenia nerek, a nawet wstrząsu septycznego. Zakażenie bakteriami coli stanowi jedną z najczęstszych przyczyn infekcji dróg moczowych oraz zatruć pokarmowych rozpoznawanych w Polsce.

Bakteria coli – o czym warto pamiętać

Aby zapobiec zakażeniu bakterią coli, warto na co dzień przestrzegać podstawowych zasad higieny rąk i żywności opisanych w dalszej części artykułu.

Enterococcus faecalis – choroby wywołuje, leczenie zakażenia bakterią Enterococcus

Zakażenie bakterią Enterococcus faecalis najczęściej dotyczy dróg moczowych oraz ran pooperacyjnych. Enterococcus faecalis to Gram-dodatnia bakteria, która w sprzyjających warunkach może prowadzić do zakażenia dróg moczowych, zapalenia prostaty, zakażeń ran pooperacyjnych oraz sepsy. Wykazuje ona istotną oporność na wiele antybiotyków, w tym niektóre leki z grupy beta-laktamów, co znacznie utrudnia leczenie zakażenia enterococcus.

Do źródła zakażenia bakterią tego rodzaju najczęściej należą:

• kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami,
• użycie sprzętu medycznego bez odpowiedniej dezynfekcji,
• zaniedbania higieniczne, zwłaszcza w placówkach opieki zdrowotnej.

W leczeniu zakażenia bakterią enterococcus faecalis stosuje się najczęściej amoksycylinę lub furaginę, a w cięższych przypadkach wankomycynę – jednak ze względu na rosnącą liczbę szczepów opornych na ten antybiotyk (tzw. VRE), dobór leku powinien zawsze opierać się na wyniku antybiogramu.

Bakteria Helicobacter pylori – jakie choroby wywołuje

Helicobacter pylori to Gram-ujemna, spiralna bakteria bytująca w błonie śluzowej żołądka i mogąca prowadzić do przewlekłych zaburzeń układu pokarmowego. W odróżnieniu od E. coli czy Enterococcus faecalis nie jest częścią fizjologicznej flory jelitowej, ale – podobnie jak omawiane wcześniej bakterie kałowe – rozprzestrzenia się głównie drogą fekalno-oralną oraz oralno-oralną.

W Polsce zakażenie bakterią Helicobacter pylori stwierdza się u znacznego odsetka populacji dorosłych.

U wielu osób bakterie Helicobacter pylori nie dają przez lata żadnych zauważalnych dolegliwości, mimo że Helicobacter pylori wywołuje w tym czasie przewlekły stan zapalny błony śluzowej żołądka. O

becność bakterii Helicobacter można potwierdzić kilkoma metodami diagnostycznymi, opisanymi w dalszej części artykułu.

Choroby wywołuje Helicobacter pylori – najczęstsze skutki zakażenia

Choroby wywołuje Helicobacter pylori przede wszystkim w obrębie górnego odcinka przewodu pokarmowego. Do najczęstszych należą:

• przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka,
• choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
• zwiększone ryzyko rozwoju raka żołądka oraz chłoniaka MALT przy wieloletnim, nieleczonym zakażeniu.

Do zakażenia bakterią Helicobacter pylori dochodzi najczęściej w dzieciństwie, poprzez skażoną wodę, zanieczyszczoną żywność, złe warunki sanitarne oraz bliski kontakt z osobą zakażoną w gospodarstwie domowym. Bakterii Helicobacter występujące w organizmie mogą pozostawać bezobjawowe przez wiele lat, dlatego tak istotna jest odpowiednia diagnostyka, zwłaszcza u osób z dolegliwościami żołądkowymi w rodzinie.

Główne drogi zakażenia bakteriami kałowymi

Niezależnie od konkretnego drobnoustroju, przyczyn zakażenia bakteryjnego związanego z bakteriami kałowymi jest zwykle kilka i często się one nakładają. Najczęstsze drogi to:

Zakażenie drogą kałowo-ustną

Polega na przeniesieniu bakterii obecnych w kale do jamy ustnej – najczęściej przez brudne ręce, skażone przedmioty codziennego użytku lub zanieczyszczone jedzenie. Dzieci są szczególnie narażone, ponieważ często wkładają palce do buzi, a przedszkola i żłobki sprzyjają szybkiemu rozprzestrzenianiu się zakażeń.

Zakażenie przez skażoną żywność

Surowe mięso, niepasteryzowane mleko czy nieumyte warzywa to potencjalne źródła zakażenia bakterią, w tym E. coli. Wystarczy chwila nieuwagi, by doszło do zatrucia pokarmowego.

Zakażenie przez wodę

Kąpiel w zanieczyszczonym zbiorniku wodnym lub spożycie skażonej wody bakterią coli albo Helicobacter pylori to jedna z głównych dróg transmisji w regionach o niższym standardzie sanitarnym. Zakażenia dróg moczowych oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowe po kontakcie z niepewnym źródłem wody nie należą do rzadkości.

Kontakt z osobą chorą lub jej przedmiotami

Nie trzeba bezpośredniego kontaktu, by się zarazić – wystarczy dotknąć przedmiotu używanego wcześniej przez osobę zakażoną (ręcznika, klamki, telefonu), a następnie dotknąć ust bez wcześniejszego umycia rąk.

Procedury medyczne

Cewnikowanie i inne procedury inwazyjne mogą sprzyjać zakażeniom szpitalnym wywołanym przez Enterococcus faecalis lub E. coli, zwłaszcza u pacjentów z osłabioną odpornością.

Jak zapobiec zakażeniu bakterią – czynniki ryzyka

Ryzyko zakażenia rośnie w określonych warunkach. Do najważniejszych czynników należą:

• zaniedbanie higieny osobistej – brak regularnego mycia rąk,
• osłabienie układu odpornościowego,
• kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami w miejscach publicznych – toaletach, basenach, na placach zabaw,
• pobyt w placówkach medycznych, gdzie przeprowadza się zabiegi inwazyjne.

Szczególnie narażone na zakażenia bakteriami kałowymi oraz bakterią Helicobacter pylori są:

• noworodki i małe dzieci – ich układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty,
• kobiety w ciąży – zmiany hormonalne i fizjologiczne zwiększają podatność na zakażenia dróg moczowych,
• osoby z osłabionym układem odpornościowym, w tym przewlekle chore i po przeszczepach.

Objawy zakażenia bakteriami kałowymi

Objawy zakażenia zależą od miejsca, w którym doszło do namnożenia bakterii. Poniżej najczęstsze scenariusze.

Zakażenia układu moczowego

Zakażenia dróg moczowych wywołane przez E. coli lub Enterococcus faecalis objawiają się piekącym bólem podczas oddawania moczu, częstym parciem na pęcherz, uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza oraz bólem w dolnej części brzucha. Nieleczone mogą prowadzić do odmiedniczkowego zapalenia nerek lub zapalenia prostaty.

Objawy ze strony przewodu pokarmowego

Zatrucie bakterią coli daje zwykle biegunkę, nudności, wymioty, bóle brzucha i gorączkę, a w cięższych przypadkach odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe.

Zakażenia bakterią Helicobacter – objawy zakażenia Helicobacter pylori

Objawy zakażenia Helicobacter pylori bywają niecharakterystyczne lub mogą nie występować przez lata. Gdy się pojawiają, najczęściej obejmują ból lub pieczenie w nadbrzuszu (zwłaszcza na czczo), uczucie pełności po posiłku, zgagę, nudności, a czasem utratę apetytu i niezamierzony spadek masy ciała. Utrzymujące się objawy choroby wrzodowej – silny ból brzucha, smoliste stolce czy krwawe wymioty – wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.

Sepsa i zakażenia pooperacyjne

W najcięższych przypadkach zakażenie bakterią, zwłaszcza u osób z obniżoną odpornością, może prowadzić do sepsy – objawiającej się wysoką gorączką, przyspieszonym tętnem, dezorientacją i spadkiem ciśnienia krwi. To stan bezpośredniego zagrożenia życia wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.

Diagnostyka zakażenia bakterią

Skuteczna diagnostyka zakażenia bakterią to podstawa trafnego leczenia. Od jakości diagnostyki zakażenia bakterią zależy dobór skutecznej terapii. W zależności od podejrzewanego drobnoustroju i lokalizacji zakażenia stosuje się różne metody:

• ogólne badanie moczu i posiew moczu – przy podejrzeniu zakażenia układu moczowego,
• antybiogram – określający wrażliwość bakterii na konkretne antybiotyki,
• test oddechowy z mocznikiem, test na obecność antygenu Helicobacter pylori w kale lub badanie endoskopowe z biopsją – przy podejrzeniu zakażenia bakterią Helicobacter pylori,
• posiew kału – przy podejrzeniu zatrucia pokarmowego.

U osób z grupy ryzyka, w tym u osób, u których w rodzinie stwierdzono chorobę wrzodową, warto rozważyć badanie w kierunku obecności bakterii Helicobacter, nawet przy braku wyraźnych objawów choroby.

Leczenie zakażenia bakteryjnego

Leczenie zakażenia zależy od rodzaju bakterii, lokalizacji infekcji oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Podstawą terapii zakażeń bakteryjnych pozostaje antybiotykoterapia, dobierana najczęściej na podstawie wyniku antybiogramu.

Leczenie zakażenia Enterococcus

W leczeniu zakażenia Enterococcus faecalis stosuje się amoksycylinę, furaginę lub – w cięższych przypadkach – wankomycynę, przy czym wybór leku powinien zawsze uwzględniać aktualną wrażliwość szczepu.

Leczenie Helicobacter pylori

Leczenie Helicobacter pylori polega na tzw. terapii eradykacyjnej, łączącej inhibitor pompy protonowej z dwoma antybiotykami (najczęściej amoksycyliną i klarytromycyną lub metronidazolem) przez 7–14 dni. Ze względu na rosnącą oporność bakterii na klarytromycynę, w niektórych przypadkach lekarz może zalecić terapię czteroskładnikową. Po zakończonym leczeniu Helicobacter pylori zaleca się kontrolne badanie potwierdzające skuteczność eradykacji.

Profilaktyka – jak zapobiec zakażeniu bakterią kałową

Najskuteczniejszym sposobem ochrony przed zakażeniami wywołanymi przez bakterie kałowe oraz bakterię Helicobacter pylori jest konsekwentna higiena rąk i żywności:

• dokładne mycie rąk wodą z mydłem przez co najmniej 20 sekund, szczególnie przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety,
• stosowanie preparatów do dezynfekcji rąk w sytuacjach, gdy mycie wodą i mydłem jest niemożliwe,
• dokładne mycie owoców i warzyw oraz odpowiednia obróbka termiczna mięsa,
• picie wyłącznie wody z pewnych, sprawdzonych źródeł,
• zachowanie ostrożności w miejscach publicznych – toaletach, na basenach, w środkach transportu.

W codziennej i zawodowej higienie warto sięgać po sprawdzone preparaty do dezynfekcji rąk, które skutecznie redukują liczbę bakterii na skórze, a także po dobrej jakości środki do mycia rąk, stanowiące pierwszą linię obrony przed przeniesieniem bakterii kałowych na błony śluzowe.

Podsumowanie

Bakterie kałowe – E. coli, Enterococcus faecalis – oraz bakteria Helicobacter pylori, mimo różnic w budowie i miejscu bytowania, łączy jedno: skuteczna profilaktyka opiera się przede wszystkim na higienie rąk, bezpieczeństwie żywności i wody oraz szybkiej reakcji na niepokojące objawy. Regularne mycie i dezynfekcja rąk, ostrożność w kuchni oraz unikanie kontaktu z niepewnymi źródłami wody realnie zmniejszają ryzyko zakażenia bakteryjnego.

Udzielane informacje stanowią wyłącznie informację poglądową i nie zastępują konsultacji ze specjalistą. W celu uzyskania diagnozy oraz zaplanowania leczenia konieczne jest zasięgnięcie osobistej porady lekarskiej.

Podobne pytania – FAQ

Jakie choroby wywołuje bakteria Escherichia coli?

Bakteria Escherichia coli, potocznie nazywana bakterią coli, najczęściej powoduje zatrucia pokarmowe oraz zakażenia układu moczowego, a u pacjentów hospitalizowanych, z obniżoną odpornością, może być również przyczyną zapalenia płuc i sepsy. Sama bakteria coli bytuje fizjologicznie w jelicie grubym – problem pojawia się dopiero przy jej nadmiernym namnożeniu.

Jakie choroby wywołuje Helicobacter pylori?

Bakteria Helicobacter pylori odpowiada głównie za przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka oraz chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, a przy długotrwałym, nieleczonym zakażeniu zwiększa ryzyko raka żołądka.

Jak wygląda leczenie Helicobacter pylori?

Leczenie Helicobacter pylori opiera się na kilkunastodniowej terapii eradykacyjnej łączącej inhibitor pompy protonowej z dwoma antybiotykami, dobranymi z uwzględnieniem ryzyka oporności bakterii.

Czym jest Enterococcus faecalis i jak leczy się to zakażenie?

Enterococcus faecalis to bakteria mogąca wywoływać zakażenia dróg moczowych, zapalenie prostaty i sepsę. W leczeniu stosuje się amoksycylinę, furaginę lub wankomycynę, zawsze na podstawie antybiogramu.

Jakie są objawy zakażenia bakterią E.coli?

Objawy zakażenia bakterią E.coli to najczęściej biegunka, nudności, wymioty, bóle brzucha oraz gorączka, a w cięższych przypadkach objawy odwodnienia.

Czy zakażenie Helicobacter pylori zawsze daje objawy?

Nie. Bakteria Helicobacter pylori może bytować w żołądku bezobjawowo przez lata – objawy zakażenia pojawiają się dopiero wraz z rozwojem stanu zapalnego lub choroby wrzodowej.