Terapia VAC – podciśnieniowy system opatrunków i urządzeń na rany

Spis treści

• Czym jest terapia VAC (terapia podciśnieniowa) i jak działa system próżniowy
• Jak działa opatrunek podciśnieniowy – proces krok po kroku
• Zakres zastosowań terapii VAC – kiedy pomaga podciśnienie
• System Pico czy system Renasys – porównanie i szybka pomoc w wyborze
• Tabela porównawcza Pico 7, Pico 14, Multisite i Pico 7Y
• Atuty terapii podciśnieniowej w porównaniu do tradycyjnych opatrunków
• Przeciwwskazania do terapii podciśnieniowej (VAC)
• Opinie i skuteczność podciśnieniowego leczenia ran
• Najczęściej zadawane pytania

Czym jest terapia VAC (terapia podciśnieniowa) i jak działa system próżniowy

Terapia podciśnieniowa to metoda leczenia ran polegająca na utrzymywaniu w opatrunku ciśnienia niższego niż atmosferyczne (tzw. ujemne ciśnienie). Dzięki temu wysięk jest na bieżąco odprowadzany drenem do zbiornika, a rana pozostaje czysta przez cały proces gojenia. Metodę tę stosuje się tam, gdzie tradycyjne opatrunki nie przynoszą oczekiwanych efektów.

W literaturze i praktyce klinicznej funkcjonuje kilka nazw tego samego rozwiązania – to skrót od pełnych nazw anglojęzycznych: NPWT (ang. Negative Pressure Wound Therapy), TNP (Topical Negative Pressure), a potocznie terapia VAC (Vacuum Assisted Closure) lub „terapia podciśnieniowa / próżniowa”.

Jak działa opatrunek podciśnieniowy – proces krok po kroku

Opatrunek zbudowany ze specjalnej gąbki lub gazy wypełnia ranę i tworzy szczelną przestrzeń pod folią, w której pompa wytwarza stałe lub zmienne podciśnienie. Dzięki temu terapia VAC pozwala jednocześnie:

• stale odprowadzać wysięk i płyny z powierzchni rany drenażem do zbiornika – ułatwiać ma to utrzymanie czystej rany i chroni ją przed bakteriami wywołującymi infekcje,
• utrzymać opatrunek szczelnie przylegający, ale nieprzywierający do delikatnych tkanek rany – ogranicza to uszkodzenia w tkankach i sprawia, że pacjent odczuwa mniejszy ból podczas zmiany opatrunku,
• pobudzić ukrwienie – krew dostarcza czynniki wzrostu, co ma przyspieszać namnażanie fibroblastów i wzrost nowej tkanki (ziarninowanie), a docelowo poprawiać jakość efektów estetycznych blizny,
• wspierać zmniejszenie obrzęku okolicy rany i ograniczać ryzyko powikłań związanych z zastojem wysięku.

Terapię VAC można też skutecznie łączyć z innymi metodami leczenia miejscowego, np. przygotowując brzegi rany przy pomocy antyseptyków, a po jej zakończeniu kontynuować pielęgnację, wykorzystując nowoczesne opatrunki specjalistyczne dobrane do fazy gojenia.

Zakres zastosowań terapii VAC – kiedy pomaga podciśnienie

System stosuje się zarówno w warunkach szpitalnych, jak i ambulatoryjnych, u pacjentów leżących i mobilnych. Terapia VAC najczęściej pomaga w leczeniu ran:

• zakażonych, z rozejściem się brzegów lub obecnością martwiczej tkanki,
• trudno gojących się, przewlekłych, gdy tradycyjne metody nie przynoszą efektów,
• owrzodzeń żylnych oraz owrzodzeń stopy cukrzycowej,
• odleżyn,
• ran ostrych, pourazowych i pooperacyjnych, gdzie liczy się szybka i estetyczna regeneracja tkanki.

O zastosowaniu terapii u konkretnego pacjenta, w tym w przypadku ran przewlekłych i owrzodzeń żylnych, decyduje zawsze lekarz prowadzący.

System Pico czy system Renasys – porównanie i szybka pomoc w wyborze

Systemy Pico mają pompę zintegrowaną z opatrunkiem – są lekkie, ciche i wygodne w terapii ambulatoryjnej lub domowej, dając pacjentowi większy komfort i mobilność. Systemy Renasys wymagają osobnego urządzenia (Renasys Go lub Renasys Touch) i sprawdzają się przy większych, bardziej wymagających ranach, gdzie potrzebna jest regulacja parametrów podciśnienia oraz większa pojemność zbiornika na wysięk – to rozwiązanie stanowi swego rodzaju standard w placówkach zajmujących się trudnymi przypadkami.

Tabela porównawcza Pico 7, Pico 14, Multisite i Pico 7Y

Wszystkie warianty systemu Pico działają w oparciu o tę samą, sprawdzoną zasadę podciśnienia, ale różnią się czasem noszenia opatrunku i przeznaczeniem – dzięki czemu łatwiej dopasować produkt do potrzeb pacjenta i uniknąć niepotrzebnych, częstych wymian.

Atuty terapii podciśnieniowej w porównaniu do tradycyjnych opatrunków

Największą zaletą terapii VAC jest rzadsza konieczność zmiany opatrunku – zwykle nie częściej niż co 7 dni, a dokładny moment wymiany sygnalizuje wskaźnik wypełnienia zbiornika. W porównaniu do terapii tradycyjnej, gdzie opatrunek trzeba zmieniać nawet codziennie, przekłada się to na:

• skrócenie czasu hospitalizacji i mniejsze obciążenia dla personelu medycznego w placówce,
• większy komfort pacjenta – mniej bolesnych zmian opatrunku i mniejsze ryzyko uszkodzenia świeżo powstałej tkanki,
• lepsze, potwierdzone badaniami wyniki gojenia trudno gojących się ran w porównaniu z klasycznym opatrywaniem,
• pomoc w tym, by zmniejszać ryzyko powikłań związanych z zakażeniem i zastojem wysięku.

Ten temat szerzej omawiamy w materiale pt. opatrunek podciśnieniowy.

Przeciwwskazania do terapii podciśnieniowej (VAC)

Terapii nie stosuje się przy aktywnym krwawieniu z rany lub wysokim ryzyku jego wystąpienia, zwłaszcza gdy w pobliżu rany znajdują się większe naczynia krwionośne. Do innych przeciwwskazań zalicza się choroby nowotworowe, niezidentyfikowane przetoki oraz zapalenia kości i tkanek głębokich. Metoda nie sprawdza się też przy ranach o bardzo dużej powierzchni – w takich przypadkach niezbędna bywa interwencja chirurgiczna. O kwalifikacji do terapii zawsze decyduje lekarz, biorąc pod uwagę obecność chorób współistniejących, ewentualnych wrodzonych zaburzeń krzepnięcia krwi oraz uszkodzeń narządów w okolicy rany.

Ponadto, jak mówi dr Tomasz Banasiewicz w rozmowie z Moniką Majewską, częstymi przeciwwskazaniami są:

• choroby nowotworowe,
• niezidentyfikowane przetoki,
• zapalenia kości lub tkanek głębszych.

Zobaczcie Państwo, jak udało się wykonać zabiegi mimo przeciwwskazań: forumleczeniaran.pl.

Dodajmy jeszcze, że terapia podciśnieniowa jest stosunkowo młodą dziedziną i obecnie literatura nie wskazuje licznych skutków ubocznych.

Opinie i skuteczność podciśnieniowego leczenia ran

Terapia leczenia ran metodą ujemnego ciśnienia może wydawać się złotym środkiem na wiele rodzajów ran. Niemniej należy nadal pamiętać o skuteczności innych, mniej radykalnych metod leczenia – szczególnie gdy podciśnienie nie jest potrzebne. Zachęcamy do zapoznania się z naszymi poradnikami odnośnie nowoczesnych opatrunków, w tym opatrunków systemu wilgotnego.

Szersze omówienia na temat skuteczności terapii VAC znajdziecie Państwo m.in. w tych źródłach:

• pulsmedycyny.pl
• journals.viamedica.pl
• evereth.home.pl

Zastosowanie terapii podciśnieniowej ma sens przede wszystkim przy ranach trudnych, zainfekowanych, które trzeba stosunkowo szybko wyprowadzić z procesu zapalnego. Terapii VAC nie da się natomiast zastosować do ran o bardzo dużym obszarze – w takich przypadkach niezbędna wciąż będzie interwencja chirurgiczna i wspomaganie środkami miejscowymi.

Jakie inne środki polecamy jako uzupełnienie procesu leczenia? Oto podstawowe artykuły, które pozwolą Państwu zgłębić cały temat:

• opatrunki na rany i skuteczne preparaty
• zasady doboru opatrunków – metodologia TIME
• oczyszczanie ran
• leczenie ran w wilgotnym środowisku
• lawaseptyki – dlaczego warto

Najczęściej zadawane pytania

Ile trwa terapia podciśnieniowa (VAC)?

Czas terapii zależy od rozległości rany i przebiegu procesu gojenia. Prostsze przypadki mogą zamknąć się w 2–3 tygodnie, bardziej skomplikowane wymagają nawet ponad miesiąca leczenia, do uzyskania czystych posiewów z rany.

Czy terapię podciśnieniową można prowadzić w domu?

Tak – mobilne systemy jednorazowe, takie jak Pico, pozwalają pacjentowi zachować mobilność i kontynuować terapię poza szpitalem, pod nadzorem odpowiedniej opieki medycznej.

Jak często zmienia się opatrunek podciśnieniowy?

Zwykle co 2–7 dni, w zależności od wskazań lekarza i wypełnienia zbiornika – terapia VAC nie wymaga tak częstej wymiany jak klasyczne, tradycyjne opatrunki.

Czy terapia podciśnieniowa ma przeciwwskazania?

Tak – główne to czynne krwawienie z rany, choroby nowotworowe, niezidentyfikowane przetoki oraz zapalenia kości i głębokich tkanek. Decyzję o zastosowaniu terapii zawsze podejmuje lekarz.

Czym różni się Pico 7 od Pico 14?

Obie wersje działają na tej samej zasadzie podciśnienia, różnią się jednak dopuszczalnym czasem noszenia opatrunku – Pico 7 do 7 dni, a Pico 14 do 14 dni, co pozwala jeszcze bardziej ograniczyć liczbę zmian opatrunku przy odpowiednio zakwalifikowanej ranie.