Plastry ze srebrem na odleżyny z infekcją

Czym są odleżyny i dlaczego rana odleżynowa łatwo ulega zakażeniu

Odleżyna to rana, która powstaje w wyniku długotrwałego ucisku na skórę i tkanki leżące głębiej, prowadzącego do ich niedokrwienia, a w konsekwencji – do martwicy tkanek. Martwica najczęściej pojawia się w okolicach kości ogonowej, pięt, bioder i łopatek, czyli w miejscach, gdzie kość jest blisko powierzchni skóry. Odleżyny dotyczą przede wszystkim osób leżących, osób z ograniczoną mobilnością oraz pacjentów z odleżynami przebywających długo w łóżku lub na wózku inwalidzkim.

Rana odleżynowa jest szczególnie podatna na infekcje, ponieważ uszkodzona bariera skórna ułatwia wnikanie drobnoustrojów – wystarczy jeden chorobotwórczy drobnoustrój, by zakazić otwartą ranę, dlatego tak ważna jest higiena i odpowiednia pielęgnacja. Otwartej rany nie chroni już nienaruszony naskórek, co dodatkowo zwiększa ryzyko, że rana ulegnie zakażeniu. W miarę jak proces chorobowy postępuje, może dojść do zaawansowania zmiany aż do stadium z odsłoniętą tkanką podskórną, mięśniami, a nawet kośćmi – dlatego tak ważne jest, by odpowiednio wcześnie zaawansować leczenie, zanim dojdzie do rozwoju zakażenia. Odleżyny klasyfikuje się według stopnia uszkodzenia tkanek – im wyższe stadium, tym trudniejsze i dłuższe jest leczenie ran - sprawdź tabelkę.

Odleżyna a ryzyko infekcji – kiedy sięgnąć po srebro

Srebro jest składnikiem o naturalnych właściwościach antybakteryjnych i przeciwzapalnych, dlatego jest chętnie stosowane w produktach medycznych, takich jak opatrunki, bandaże i plastry, aby zapobiegać rozwojowi infekcji w ranie. Wykorzystuje się je również w profilaktyce zakażeń – profilaktyka w tym przypadku opiera się jednak raczej na innych środkach antyseptycznych, dobranych do niezainfekowanej rany, niż na samym srebrze.

Obecnie zaleca się stosowanie naprzemiennie dwóch rodzajów środków antyseptycznych o różnym mechanizmie działania. Taka zmienność substancji aktywnej znacząco zmniejsza ryzyko wykształcenia oporności przez patogeny kolonizujące ranę. Badania nad opatrunkami ze srebrem wskazują, że u części bakterii oporność na srebro aktywne może pojawić się już po kilku tygodniach ciągłej ekspozycji^[1], dlatego środków tych nie powinno się stosować w nieskończoność, lecz zgodnie z zaleceniami specjalisty. Obecne dane nie potwierdzają jeszcze podobnego efektu w przypadku PHMB (poliheksanidyny biguanidu), jednak część badaczy uważa, że jest to wyłącznie kwestią czasu.

Dlaczego na odleżyny stosuje się opatrunek ze srebrem

Opatrunek ze srebrem działa poprzez uwalnianie jonów srebra w kontakcie z wilgotnym środowiskiem rany. Jony srebra unieczynniają białka w komórkach bakterii, co prowadzi do ich rozpadu i ograniczenia namnażania drobnoustrojów. Taki mechanizm sprawia, że dobrze dobrany opatrunek z dodatkiem srebra skutecznie zmniejsza ryzyko infekcji oraz wspomaga oczyszczanie rany z bakterii, nie działając przy tym drażniąco na zdrową tkankę wokół rany.

Atrauman Ag – opatrunek na odleżyny ze srebrem

Opatrunek Atrauman Ag przeznaczony jest do leczenia przewlekłych ran, takich jak żylne owrzodzenia nóg, owrzodzenia stopy cukrzycowej i odleżyny. Ten zaawansowany produkt do pielęgnacji ran został zaprojektowany z myślą o bezpiecznym i skutecznym leczeniu zainfekowanych ran przewlekłych.

Atrauman Ag to nieprzywierająca warstwa kontaktowa, która tworzy barierę między raną a opatrunkiem wierzchnim, chroniąc ją przed czynnikami zewnętrznymi, by nie zainfekować rany ponownie. Materiał nośny składa się z włókien poliamidowych pokrytych srebrem jonowym, impregnowanych maścią na bazie trójglicerydów (tłuszczów obojętnych), niezawierającą substancji czynnych ani parafiny, które mogłyby działać drażniąco na ranę.

Opatrunek jest miękki, cienki i łatwy do ułożenia. Zapewnia dobry kontakt z podłożem odleżyny, a powierzchnia materiału nośnego pokryta maścią zapobiega przywieraniu opatrunku do rany, dzięki czemu można go zmieniać atraumatycznie – zgodnie z nazwą produktu. Maść zawierająca srebro chroni krawędzie rany przed nadmiernym nawilżeniem skóry wokół ubytku – maceracja to bowiem jedno z częstszych powikłań przy niewłaściwie dobranym opatrunku – a samo srebro w opatrunku ma działanie antybakteryjne, pomagając dekolonizować ranę i zmniejszyć ryzyko infekcji.

Plaster na odleżyny ze srebrem – kiedy go stosować

Plaster ze srebrem, podobnie jak inne opatrunki ze srebrem, sprawdza się przede wszystkim w leczeniu ran zakażonych z wysiękiem. Srebro aktywowane w kontakcie z wydzieliną z rany działa przeciwko wielu rodzajom bakterii – przykładowo Atrauman Ag wykazuje skuteczność wobec bakterii gram-dodatnich i gram-ujemnych, w tym MRSA, natomiast Vliwaktiv Ag jest skuteczny również przeciw MRSA i VRE. Potwierdzona skuteczność bójcza jest jednak ściśle określona dla każdego opatrunku z osobna, dlatego przed zakupem warto zapoznać się z właściwościami konkretnego produktu.

Stosowanie opatrunku ze srebrem jest szczególnie zalecane, gdy dochodzi do powstania rany odleżynowej, ponieważ tego typu rany są wyjątkowo podatne na infekcje. Powstają one wskutek długotrwałego ucisku na skórę, prowadzącego do jej martwicy, i najczęściej dotyczą osób leżących lub siedzących przez długi czas – osób starszych lub z niepełnosprawnością.

W przypadku ran odleżynowych ważne jest, aby regularnie je monitorować, a także oczyszczać (proces ten fachowo nazywa się debridement) i dezynfekować. Podczas dezynfekcji i stosowania środków ze srebrem warto sprawdzić tabele kompatybilności środków antyseptycznych względem siebie – nie należy łączyć działania srebra aktywnego z płynem Ringera, NaCl 0,9% czy oktenidyną. Obecnie zalecanym połączeniem jest poliheksanidyna biguanidu (PHMB).

Warto pamiętać, że opatrunek ze srebrem to tylko jedno z możliwych rozwiązań w leczeniu ran odleżynowych. Duże znaczenie ma też odpowiednie wyposażenie przeciwodleżynowe, np. materac przeciwodleżynowy, który zmniejsza ucisk na zagrożone miejsca i ułatwia dalsze leczenie. Równie istotne jest przestrzeganie odpowiedniej diety i nawodnienia, regularna zmiana pozycji ciała oraz – jeśli to konieczne – przyjmowanie leków przeciwbólowych. W razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem lub pielęgniarką i wspólnie ustalić plan dalszej opieki.

Jakie rodzaje opatrunków należy stosować na głębokie odleżyny?

Plastry ze srebrem i opatrunki na odleżyny w różnych rozmiarach

Wybór opatrunku powinien zależeć przede wszystkim od głębokości rany i ilości wysięku, a nie wyłącznie od obecności srebra. W naszym sklepie medycznym znajdą Państwo pełen asortyment opatrunków przeznaczonych do leczenia odleżyn w każdym stadium – od produktów do profilaktyki po zaawansowane opatrunki specjalistyczne przeznaczone do ran zakażonych z dużym wysiękiem. Plastry na odleżyny ze srebrem dostępne są w wielu rozmiarach, dopasowanych zarówno do niewielkich, jak i rozległych ran, np. 5x5cm, 10x10cm, 22x28cm czy 12x28cm dla ran o wydłużonym kształcie.

Opatrunki hydrożelowe na odleżyny

Opatrunek hydrożelowy zbudowany jest z materiału bogatego w wodę, który oddaje wilgoć do suchej lub martwiczej rany, wspomagając naturalne, autolityczne oczyszczanie tkanki martwiczej i tworzenie ziarniny. Hydrożel dobrze sprawdza się w przypadku ran o niewielkim wysięku oraz w fazie oczyszczania rany z tkanek martwiczych, przygotowując ją do dalszego etapu gojenia – to zwykle pierwszy wybór przy głębokich, ale suchych ubytkach z widoczną martwicą.

Opatrunek piankowy i opatrunki hydrowłókniste na rany z dużym wysiękiem

Nowoczesne opatrunki na odleżyny to nie tylko produkty ze srebrem – to również cała gama materiałów dobieranych do ilości wysięku i głębokości rany. Opatrunek piankowy chłonie nadmiar wydzieliny, chroniąc jednocześnie okolicę rany przed maceracją, natomiast opatrunki hydrowłókniste (w tym warianty z jonami srebra) świetnie radzą sobie z ranami o dużym wysięku, tworząc w kontakcie z wydzieliną żelową strukturę, która utrzymuje optymalną wilgotność w ranie. Materiały alginianowe są kolejną grupą opatrunków chłonnych, często wykorzystywaną przy ranach silnie sączących, w tym w leczeniu niektórych oparzeń.

Do wyboru odpowiedniego opatrunku warto podejść indywidualnie: opatrunki hydrokoloidowe najlepiej sprawdzają się przy niewielkim lub umiarkowanym wysięku i wczesnych stadiach odleżyn, podczas gdy opatrunki hydrowłókniste i piankowe polecane są do ran przewlekłych z obfitą wydzieliną, a przy głębokich, zainfekowanych ubytkach z odsłoniętą tkanką podskórną lub mięśniami najczęściej sięga się po opatrunki ze srebrem, łączone w razie potrzeby z opatrunkiem piankowym o wysokiej chłonności. Wybór opatrunków specjalistycznych warto każdorazowo skonsultować z pielęgniarką lub lekarzem prowadzącym leczenie rany.

Jaki plaster na odleżyny wybrać w zależności od stadium rany – tabela

Stadium odleżyny	Charakterystyka rany	Zalecany rodzaj opatrunku
Stadium I	Nieblednące zaczerwienienie, skóra nadal nienaruszona	Opatrunki piankowe profilaktyczne lub folie samoprzylepne, odciążanie miejsca
Stadium II	Płytki ubytek naskórka i skóry właściwej, niewielki lub umiarkowany wysięk	Opatrunki hydrokoloidowe lub hydrożelowe
Stadium III	Ubytek obejmujący pełną grubość skóry, tkanka podskórna widoczna, umiarkowany do dużego wysięk	Opatrunki piankowe lub hydrowłókniste, przy ranie zakażonej – opatrunek ze srebrem
Stadium IV	Głęboki ubytek z odsłoniętymi mięśniami, ścięgnami lub kośćmi, często z martwicą i cechami infekcji	Opatrunki ze srebrem (np. Atrauman Ag, Vliwaktiv Ag), często w połączeniu z opatrunkiem piankowym lub hydrowłóknistym o wysokiej chłonności
Rana niesklasyfikowana / z martwicą	Dno rany pokryte tkanką martwiczą, niemożliwa ocena głębokości	Opatrunki hydrożelowe wspomagające oczyszczanie, do czasu odsłonięcia dna rany

Powyższa tabela ma charakter orientacyjny – ostateczny dobór opatrunku powinien zawsze konsultować lekarz lub pielęgniarka, biorąc pod uwagę indywidualny stan pacjenta i przebieg leczenia.

Zmiany martwicze – jak rozpoznać martwiczy fragment odleżyny

Tkanka martwicza w ranie odleżynowej to obszar obumarłej skóry lub głębszych struktur, który utrudnia gojenie się rany i stanowi pożywkę dla drobnoustrojów, zwiększając ryzyko infekcji. Usunięcie zmian martwiczych jest zwykle pierwszym krokiem leczenia – zanim zastosuje się opatrunek ze srebrem, martwiczy fragment rany często wymaga wcześniejszego oczyszczenia – mechanicznego lub autolitycznego, przy wsparciu opatrunków hydrożelowych. Dopiero oczyszczona rana, w której zaczyna pojawiać się ziarnina, dobrze reaguje na dalsze leczenie miejscowe – ziarnina to zdrowa, dobrze ukrwiona tkanka, świadcząca o postępie gojenia się rany.

Czy plastry na odleżyny są skuteczne ?

Zastosowanie opatrunku ze srebrem daje kilka konkretnych korzyści w leczeniu ran odleżynowych:

• Srebro ma działanie antybakteryjne, co pozwala zmniejszyć ryzyko infekcji w ranie. Działa ono poprzez unieruchomienie białek w komórkach bakterii, prowadząc do ich rozpadu – mechanizm ten jest skuteczny wobec wielu rodzajów drobnoustrojów, dlatego warto dokładnie zapoznać się z ulotkami poszczególnych opatrunków. Głównym wskazaniem do stosowania opatrunków ze srebrem aktywnym są rany już zainfekowane.
• Opatrunek ze srebrem działa jako bariera ochronna, zmniejszając ryzyko powstawania nowych kolonii bakteryjnych i zabezpieczając ranę przed dalszym uszkodzeniem – pod tym względem nie różni się szczególnie od innych opatrunków specjalistycznych stosowanych na rany odleżynowe.
• Nowoczesne opatrunki zwykle zawierają materiały hydrożelowe, hydrowłókniste lub alginianowe, które pochłaniają nadmiar wilgoci i wydzieliny z rany, zmniejszając ryzyko rozwoju zakażenia i przyspieszając proces gojenia. Jałowe opatrunki utrzymują odpowiednią wilgotność rany, tworząc środowisko sprzyjające gojeniu.

Badania nad wilgotnym gojeniem ran potwierdzają, że rany utrzymywane w odpowiedniej wilgotności i zabezpieczone opatrunkiem okluzyjnym goją się nawet około 40% szybciej niż rany pozostawione bez osłony, na otwartym powietrzu^[2]. Korzyści z zastosowania opatrunku ze srebrem należy jednak traktować jako jeden z elementów całościowego podejścia do leczenia ran odleżynowych – nie są one złotym środkiem, a jedynie elementem szerszej strategii leczenia trudno gojących się ran.

Profilaktyka odleżyn – jak zapobiegać ich powstawaniu

Profilaktyka jest zawsze skuteczniejsza i tańsza niż leczenie już powstałej rany, dlatego u osób leżących lub z ograniczoną mobilnością warto wdrożyć ją od razu po rozpoznaniu zwiększonego ryzyka. Podstawą jest regularna zmiana pozycji ciała – zwykle co 2 godziny w łóżku i częściej na wózku inwalidzkim – tak, aby żadne miejsce narażone na ucisk (kość ogonowa, pięty, biodra, łopatki) nie pozostawało obciążone zbyt długo.

Dużym wsparciem jest odpowiedni sprzęt przeciwodleżynowy: materac przeciwodleżynowy zmiennociśnieniowy lub piankowy wysokiej gęstości, poduszki i podkładki odciążające pięty oraz łokcie. Ważna jest też codzienna pielęgnacja skóry – utrzymanie jej czystej i nawilżonej, unikanie intensywnego pocierania podczas mycia oraz szybka reakcja na wilgotność skóry (np. przy nietrzymaniu moczu), która sprzyja maceracji naskórka. Regularna kontrola skóry, zwłaszcza w miejscach największego ucisku, pozwala wychwycić pierwsze, niepokojące zmiany – zaczerwienienie, które nie blednie pod uciskiem – zanim dojdzie do powstania rany.

Nie bez znaczenia jest również dieta bogata w białko oraz odpowiednie nawodnienie, które wspierają kondycję skóry i jej odporność na uszkodzenia. W profilaktyce stosuje się także cienkie opatrunki piankowe zakładane profilaktycznie na miejsca szczególnie zagrożone, które zmniejszają tarcie i siły ścinające działające na skórę.

Najczęściej zadawane pytania

Czy opatrunki ze srebrem kupuje się na receptę?

Nie, opatrunki ze srebrem są dostępne bez recepty dla wszystkich. Niemniej warto wiedzieć, w przypadku jakich ran je stosować – osoby fizyczne powinny sięgać po tego typu środki najlepiej na polecenie lekarza lub pielęgniarki środowiskowej.

Czy opatrunki ze srebrem są refundowane?

Tak, część opatrunków ze srebrem może być objęta refundacją NFZ – dotyczy to opatrunków na przewlekłe owrzodzenia, do których zalicza się m.in. owrzodzenia odleżynowe, owrzodzenia żylne, tętnicze i mieszane podudzi oraz owrzodzenia w przebiegu stopy cukrzycowej. Aby skorzystać z refundacji, lekarz lub pielęgniarka musi wystawić receptę bądź e-zlecenie ze wskazaną podstawą refundacji, a konkretny produkt musi znajdować się na aktualnym wykazie wyrobów refundowanych. W zależności od ceny opatrunku względem limitu finansowania pacjent płaci 30% ceny detalicznej lub – jeśli cena przekracza limit – dopłaca różnicę. Bez recepty czy e-zlecenia opatrunki ze srebrem można kupić w pełnej cenie, bez żadnych ograniczeń.

Jak najszybciej wyleczyć odleżyny?

Kluczowa jest kompleksowa opieka nad pacjentem z odleżynami. Stosowanie nowoczesnych opatrunków, dobranych do rodzaju i stadium rany, oraz postępowanie zgodne z aktualnymi wytycznymi zwykle prowadzi do znacznie szybszego wyleczenia rany niż stosowanie tradycyjnych, suchych kompresów gazowych.

Czym różnią się opatrunki hydrożelowe od hydrowłóknistych?

Opatrunek hydrożelowy oddaje wilgoć do suchej rany i wspomaga oczyszczanie z tkanek martwiczych, natomiast opatrunki hydrowłókniste pochłaniają nadmiar wydzieliny z ran silnie sączących, dzięki czemu lepiej sprawdzają się przy dużym wysięku.

Jak prawidłowo zakładać i zmieniać plastry na odleżyny?

Przed założeniem plastra ranę należy oczyścić zgodnie z zaleceniami lekarza lub pielęgniarki, a skórę wokół niej dokładnie osuszyć – wilgotne brzegi rany gorzej trzymają opatrunek i sprzyjają maceracji. Plaster ze srebrem należy nakładać tak, by całkowicie pokrywał ranę wraz z niewielkim marginesem zdrowej skóry, delikatnie dociskając brzegi, bez naciągania materiału. Częstotliwość zmiany zależy od konkretnego produktu i ilości wysięku – zwykle wynosi od 3 do 7 dni, jednak opatrunek należy wymienić wcześniej, jeśli jest w pełni nasycony wydzieliną, przesuwa się, odkleja na brzegach lub pojawia się nieprzyjemny zapach albo nasilony ból. Podczas zmiany opatrunek zdejmuje się powoli i delikatnie, najlepiej w kierunku od brzegu rany do jej środka, aby nie uszkodzić świeżo tworzącej się tkanki i nie zaburzyć gojenia się rany. Każdorazowo warto też ocenić stan rany – jej wielkość, kolor dna i obecność ewentualnych oznak infekcji – i skonsultować się ze specjalistą w razie niepokojących zmian.

---

Źródła:

• [1] Wounds International, Development of silver resistance: a focus on wound care – przegląd badań nad zjawiskiem oporności bakterii na srebro w opatrunkach stosowanych na rany przewlekłe.
• [2] The PMFA Journal, A practical guide to the most commonly used dressings in wound care – omówienie wpływu wilgotnego środowiska i opatrunków okluzyjnych na tempo gojenia ran, w oparciu o klasyczne badania nad reepitelializacją.
• Cochrane Library, Antibiotics and antiseptics for pressure ulcers – przegląd systematyczny badań nad skutecznością środków antyseptycznych, w tym opatrunków ze srebrem, w leczeniu odleżyn.