Opatrunek hydrożelowy do leczenia ran i oparzeń

Opatrunki hydrożelowe przyczyniają się do szybszego gojenia ran oparzeniowych (I, II, III stopnia), owrzodzeń, odleżyn oraz innych ran przewlekłych. Skutecznie stosuje się je też na obrzęki, stłuczenia i otarcia – zarówno w warunkach domowych, jak i w apteczce pierwszej pomocy w zakładach pracy.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest hydrożel, jakie są rodzaje opatrunków hydrożelowych, kiedy warto po nie sięgnąć, a kiedy lepiej wybrać inny opatrunek.

Czym jest opatrunek hydrożelowy i jak jest zbudowany?

Opatrunek hydrożelowy to nowoczesny wyrób medyczny przeznaczony do opatrywania ran w wilgotnym środowisku. Hydrożel, z którego jest zbudowany, w ok. 90% składa się z oczyszczonej wody – resztę stanowi sieć naturalnych i syntetycznych polimerów nadających mu żelową, elastyczny konsystencję. Dzięki temu plaster żelowy jest miękki, elastyczny i dobrze dopasowuje się do powierzchni rany, nie powodując dodatkowego urazu tkanki. Pomaga goić rany oparzeniowe, odleżyny i owrzodzenia (odleżyna to jedno z najczęstszych wskazań do jego stosowania), a jednocześnie skutecznie oczyszczać ranę z martwej tkanki – tkanka objęta procesem gojenia jest stale nawilżana.

Jak działa hydrożel

Skuteczność działania zawdzięcza tworzeniu wilgotnego środowiska na powierzchni rany. Już ponad 50 lat temu udowodniono, że wilgotne środowisko sprzyja gojeniu się rany – następuje wymiana tlenowa i odprowadzanie pary wodnej, co stymuluje naturalne procesy regeneracji. Nawodnienie, jakie oferuje ten wyrób, wspiera autolityczne oczyszczanie rany z martwych tkanek i pozytywnie wpływa na aktywność enzymów, peptydów oraz innych czynników wzrostu, aktywując molekuły biorące udział w odbudowie nowej tkanki.

Budowa opatrunku hydrożelowego

Opatrunki hydrożelowe Aqua-GEL, Water-Jel czy BurnTec mają zwykle ok. 3 mm grubości i nakłada się je płatami bezpośrednio na zranione miejsce – opatrunek można nałożyć na ranę dowolną stroną. Całość jest sterylna i wytrzymała mechanicznie, odporna na rozrywanie. Wydzielina z rany zatrzymywana jest w strukturze hydrożelu częściowo, dzięki czemu opatrunek absorbuje wysięk z rany w ilości niewielkiej lub umiarkowanej, bez jego rozprzestrzeniania się na zdrową skórę wokół uszkodzonego miejsca.

Struktura hydrożelu pozwala na stałe nawilżenie miejsca aplikacji przy jednoczesnym zachowaniu właściwości absorpcyjnych. Ma to szczególne znaczenie w leczeniu oparzeń, ponieważ opatrunek hydrożelowy nie obniża gwałtownie temperatury ciała – tak jak np. strumień zimnej wody – tylko chłodzi ranę stopniowo, do temperatury bliskiej 36,6°C. Więcej na ten temat piszemy w artykule opatrunki na oparzenia. Podobnie jak w przypadku innych opatrunków, należy dobrać go do wielkości rany.

Jakie są zalety i właściwości opatrunków hydrożelowych?

• Utrzymują wilgotne środowisko na powierzchni rany, co przyspiesza epitelializację i gojenie się rany,
• Dzięki swoim właściwościom aqua-gel absorbuje wysięk z rany, a utrzymanie wilgotnego środowiska wspiera naturalne mechanizmy oczyszczania rany, co pośrednio ogranicza ryzyko zakażenia rany,
• Wspomagają autolityczne oczyszczanie rany z martwych tkanek i tkanek martwiczych,
• Opatrunek dobrze przylega do rany, wykazując dobrą adhezję do rany, a jednocześnie nie przykleja się do niej, dzięki czemu zmiana opatrunku jest bezbolesna,
• Są to miękkie i elastyczne opatrunki, wystarczająco wytrzymałe do zaopatrywania trudno dostępnych miejsc, np. okolice stawów, dłoni czy części twarzy,
• Redukują ból, zwłaszcza w przypadku rany oparzeniowej oraz oparzeń i obrzęków, np. po zabiegach chirurgicznych,
• Nie zawierają sztucznych substancji uczulających, dzięki czemu rzadko wywołują reakcje alergiczne,
• Można je stosować jako opatrunek wtórny w przypadku leków i preparatów nakładanych bezpośrednio na ranę.

Jakie są rodzaje opatrunków hydrożelowych?

Opatrunki hydrożelowe są stosowane w ochronie zdrowia od ponad 20 lat i występują w kilku podstawowych formach, dobieranych do rodzaju i lokalizacji rany.

• Opatrunki płatowe (hydrożel w formie plastra) – Aqua-gel, BurnTec czy Water-Jel – nakładane bezpośrednio na powierzchnię ciała, głównie przy oparzeniach, otarciach i ranach powierzchownych. Dostępne w wielu rozmiarach, w tym w wersjach na twarz.
• Hydrożele w formie żelu z aplikatorem – Intrasite Gel czy Purilon Gel – umożliwiają precyzyjne pokrycie żelem ran głębokich i trudno dostępnych miejsc, np. w leczeniu owrzodzeń i odleżyn. Wymagają zastosowania opatrunku wtórnego.
• Hydrożele specjalistyczne – Pediacyn na atopowe zapalenie skóry (AZS) oraz Epicyn do pielęgnacji blizn – produkty o innym zastosowaniu niż klasyczne opatrywanie ran, wspierające skórę zmienioną chorobowo lub bliznowaciejącą.
• Kompresy żelowe – thermPad – wielorazowy kompres do terapii ciepłem i zimnem. To nie jest opatrunek na otwartą ranę, ale przydatny, pomocniczy produkt przy obrzękach i stłuczeniach towarzyszących urazowi.

Pełny wybór produktów specjalistycznych – w tym opatrunki hydrożelowe do różnych zastosowań – znajdą Państwo w kategorii opatrunki hydrożelowe.

Na co stosować opatrunek hydrożelowy?

Opatrunki hydrożelowe znajdują zastosowanie przede wszystkim do opatrywania ran o umiarkowanym wysięku, pokrytych martwicą albo znajdujących się w fazie epitelializacji (naskórkowania). Ze względu na uniwersalność opatrunek hydrożelowy przyspiesza gojenie się rany niezależnie od jej lokalizacji – sprawdzi się więc jako opatrunek podstawowy w wielu sytuacjach klinicznych i domowych.

Opatrunek hydrożelowy w pierwszej pomocy i apteczce

Ten produkt to must-have każdej apteczki pierwszej pomocy – zarówno domowej, jak i firmowej. Uważamy, że opatrunki hydrożelowe na oparzenia są niezbędne w apteczkach zakładów, w których może dojść do poparzeń: w gastronomii, przetwórstwie żywności, zakładach obróbki, produkcji czy w laboratoriach. Dzięki niewielkim rozmiarom opakowania sprawdzą się także w apteczce samochodowej, turystycznej czy sportowej, gdzie liczy się szybka reakcja na uraz i możliwość natychmiastowego oczyszczenia rany. To jeden z podstawowych środków pierwszej pomocy w przypadku oparzeń, który warto mieć zawsze pod ręką.

Do apteczki pierwszej pomocy szczególnie polecane są opatrunki BurnTec – wykorzystywane m.in. przez służby ratownictwa medycznego – oraz nasączone żelem opatrunki chłodzące Water-Jel, dostępne również w wersji na twarz. Oba produkty łączą funkcję opatrunku ochronnego i chłodzącego, dzięki czemu można je nałożyć bezpośrednio po urazie, jeszcze przed dotarciem do lekarza.

Opatrunek hydrożelowy na oparzenia

Szerzej ten temat opisujemy w tekście o leczeniu oparzeń. Atutem opatrunków hydrożelowych jest łatwość obłożenia całej powierzchni ciała objętej oparzeniem, niezależnie od rozległości oparzenia. Efekt chłodzący łagodzi zaburzenia procesów fizjologicznych skóry i ogranicza powstawanie pęcherzy, a jednocześnie stanowi barierę przed zakażeniami zewnętrznymi.

Uwaga! Według aktualnych wytycznych Europejskiej Rady Resuscytacji (ERC) z zakresu pierwszej pomocy zaleca się chłodzenie rany oparzeniowej chłodną (nie lodowatą) bieżącą wodą przez ok. 20 minut, najlepiej jak najszybciej po urazie. Należy unikać lodu oraz bardzo zimnej wody, a przy rozległych oparzeniach – zwłaszcza u dzieci i seniorów – kontrolować, by chłodzenie nie doprowadziło do miejscowego lub ogólnego wyziębienia organizmu.

Badania wewnętrzne firmy Kikgel wykazały, że leczenie oparzeń drugiego i trzeciego stopnia z użyciem opatrunków hydrożelowych trwa nawet o połowę krócej niż przy zastosowaniu tradycyjnych opatrunków. Opatrunki hydrożelowe należy stosować do momentu uzyskania suchej powierzchni rany oparzeniowej z narastającym naskórkiem.

Produkt dobrze sprawdzi się również przy oparzeniach słonecznych i otarciach, które objawiają się bólem i rumieniem, choć nie towarzyszy im wyraźne uszkodzenie skóry. Takie rany warto jak najszybciej pokryć opatrunkiem hydrożelowym – pozwala to szybko załagodzić ból oraz stopniowo schłodzić poparzone miejsce.

Warto pamiętać, że w fazie samego chłodzenia (opisanej powyżej) pomocniczo można sięgnąć też po wielorazowy kompres żelowy thermPad – działa on inaczej niż opatrunek hydrożelowy (nie zakłada się go bezpośrednio na otwartą ranę), ale przyda się np. do schładzania obrzęków i stłuczeń towarzyszących urazowi.

Leczenie owrzodzeń opatrunkiem hydrożelowym

Opatrunek hydrożelowy przyczynia się do rozmiękczania tkanek martwiczych, co znacznie przyspiesza proces ich autolitycznego oczyszczania rany. W przypadku dużej ilości martwicy warto wspomóc jego działanie preparatami enzymatycznymi lub preparatem do oczyszczania ran Microdacyn. W leczeniu owrzodzeń sprawdzają się także hydrożele w formie żelu z aplikatorem, takie jak Intrasite Gel czy Purilon Gel – ułatwiają precyzyjne pokrycie żelem trudno dostępnych miejsc i głębszych ubytków, wymagają jednak zastosowania opatrunku wtórnego.

Hydrożel nawadnia środowisko rany, co zapobiega jej wysuszaniu i odkładaniu się włóknika. Efektem jest oczyszczenie rany oraz przyspieszone tempo gojenia się rany dzięki pobudzeniu ziarninowania, a następnie naskórkowanie na powierzchni owrzodzenia. Utrzymanie odpowiedniej ilości wilgoci na powierzchni rany przez cały czas noszenia opatrunku ma tu kluczowe znaczenie.

Tego typu opatrunki stosuje się także w leczeniu owrzodzeń żylnych. Opatrunek hydrożelowy łączy się wtedy z kompresjoterapią, np. bandażem II stopnia ucisku lub podkolanówką uciskową – owinięcie bandażem nie zmniejsza istotnie jego właściwości chłonnych.

Uwaga: przy owrzodzeniach spowodowanych zaburzeniami ukrwienia tętniczego (np. w przebiegu miażdżycy) kompresjoterapii nie stosuje się. Decyzję o metodzie leczenia i ocenę stanu rany zawsze powinien podjąć specjalista.

Leczenie odleżyn opatrunkiem hydrożelowym

Więcej informacji o doborze opatrunków znajdziecie Państwo w tekście leczenie odleżyn i wybór opatrunków. Opatrunki hydrożelowe stosuje się w leczeniu odleżyn na różnych etapach gojenia. Podobnie jak w przypadku innych ran z martwicą, plaster żelowy przyspiesza autolityczne oczyszczanie rany. Może również pełnić funkcję, jako opatrunek wtórny dla preparatów enzymatycznych, antybakteryjnych czy oczyszczających, nakładanych bezpośrednio na odleżynę. Do oczyszczania odleżyn pokrytych martwicą chętnie wykorzystywane są żele Intrasite Gel oraz Purilon Gel, które dzięki formie żelu z aplikatorem można precyzyjnie nanieść nawet w trudno dostępnych miejscach, np. w okolicy kości krzyżowej czy pięt.

Leczenie AZS i blizn hydrożelem

Rodzina opatrunków hydrożelowych obejmuje też produkty o innym zastosowaniu niż klasyczne opatrywanie ran – wspierają one skórę zmienioną chorobowo lub bliznowaciejącą. Przykładem jest Pediacyn – silikonowy hydrożel łagodzący objawy atopowego zapalenia skóry (AZS) i wyprysku. Pomaga przerwać cykl swędzenia i drapania, koi podrażnioną skórę i można go stosować zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, na suche oraz sączące zmiany.

Z kolei do pielęgnacji blizn – pooperacyjnych, pourazowych czy pooparzeniowych – przeznaczony jest Epicyn, silikonowy hydrożel, który zmiękcza, spłaszcza i redukuje przebarwienia blizny, w tym blizn przerostowych i keloidów. Regularne stosowanie żelu (zwykle 3 razy dziennie, przez minimum kilkanaście tygodni) pomaga poprawić wygląd zarówno świeżych, jak i wieloletnich blizn – również tych powstałych po wygojeniu rany oparzeniowej opatrywanej wcześniej hydrożelem.

Kiedy nie stosować opatrunków hydrożelowych?

Opatrunki hydrożelowe nie są zalecane w przypadku ran:

• z dużą ilością rozmiękającej martwicy,
• z cechami zakażenia,
• z dużą ilością wysięku,
• z treścią ropną.

W takich przypadkach niezbędne jest chirurgiczne oczyszczanie rany przed rozpoczęciem terapii opatrunkami – ocenę stanu rany i decyzję o dalszym postępowaniu podejmuje lekarz lub pielęgniarka.

Jak prawidłowo zakładać i zmieniać opatrunek hydrożelowy?

Instrukcja krok po kroku

1. Oczyść ranę (np. solą fizjologiczną lub płynem do przemywania ran).
2. Wyjmij opatrunek ze sterylnego opakowania (możesz go przyciąć czystymi nożyczkami do kształtu rany).
3. Nałóż na ranę – hydrożel można przyłożyć dowolną stroną, jest miękki i elastyczny.
4. Zabezpiecz (opatrunek wtórny) – jeśli to konieczne, użyj bandaża, siatki opatrunkowej (tzw. codofixu) lub przylepca, aby hydrożel nie zsunął się z rany.
5. Zdejmuj ostrożnie – jeśli opatrunek wysechł i przykleił się do rany, nie zrywaj go. Namocz go obficie solą fizjologiczną i poczekaj, aż sam z łatwością odejdzie.

Warunkiem atraumatycznej zmiany opatrunku jest to, by pozostał on jeszcze wilgotny. Gdy się wysuszy, należy go nasączyć kompresem z roztworem soli fizjologicznej lub przegotowaną, letnią wodą.

Opatrunki hydrożelowe stosuje się głównie z dwóch powodów: aby pokryć ranę powierzchnią chłodzącą oraz aby nawilżyć powierzchnię rany. Należy je zmieniać, w zależności od rodzaju rany, co 24–72 godziny.

W przypadku ran, które nie oddają wysięku (np. części ran oparzeniowych), opatrunek oddaje swoją wilgoć do rany, a część jej wyparowuje – z czasem opatrunek się wysusza. Wyschnięcie oznacza konieczność zmiany opatrunku, ponieważ traci on wówczas praktycznie wszystkie właściwości lecznicze poza paroprzepuszczalnością i funkcją osłony zewnętrznej.

Jednym ze sposobów nawodnienia czystego, lecz wysuszonego opatrunku jest nałożenie na niego kompresu z roztworem soli fizjologicznej – zabieg ten można powtarzać od 2 do 4 razy na dobę. Naszym zdaniem w większości przypadków lepiej jest po prostu zastosować nowy opatrunek. W przypadku ran problemowych opatrunek warto nawilżyć jeszcze przed zdjęciem go z rany – pozwala to na atraumatyczne usunięcie opatrunku, bez uszkadzania gojącej się tkanki.

Opatrunek hydrożelowy jako wyrób medyczny – bezpieczeństwo i sterylność

Opatrunek hydrożelowy jest wyrobem medycznym, którego zadaniem jest ochrona rany przed zanieczyszczeniem oraz dostaniem się do niej drobnoustrojów. Jego sterylność oraz brak substancji potencjalnie uczulających sprawiają, że można go stosować zarówno u dorosłych, jak i u dzieci – zawsze jednak warto skonsultować sposób opatrywania trudniej gojących się ran z lekarzem lub pielęgniarką.

Masz pytania dotyczące doboru opatrunku hydrożelowego?

Nasi specjaliści chętnie doradzą, który opatrunek będzie najlepszy do Twojej apteczki, gabinetu lub placówki medycznej. Zapraszamy do kontaktu telefonicznego pod numerem 607 727 960 lub mailowego na adres dezynfekcja24@oss.com.pl – pomożemy dobrać odpowiedni rozmiar i rodzaj opatrunku do rodzaju rany.

Chcesz być na bieżąco z nowościami w ofercie opatrunków i poradnikami o leczeniu ran? Obserwuj nas w social mediach:

• Facebook – dezynfekcja24.com
• Instagram – ossdezynfekcja24
• LinkedIn – dezynfekcja24

Teksty uzupełniające wiedzę na temat opatrunków:

• Oczyszczanie rany
• Opatrunki na oparzenia
• Opatrunek hydrokoloidowy
• Opatrunek na tatuaż

Najczęstsze pytania o opatrunek hydrożelowy

Czy opatrunek hydrożelowy przykleja się do rany?

Nie – dzięki dobrej adhezji do rany, przy jednoczesnym braku przywierania, zmiana opatrunku jest bezbolesna, o ile opatrunek pozostał wilgotny. Jeśli się wysuszył, warto go najpierw nawilżyć kompresem z roztworem soli fizjologicznej – wtedy odchodzi od rany samoistnie, bez zrywania.

Czy opatrunek hydrożelowy nadaje się do odleżyn i owrzodzeń?

Tak, opatrunek hydrożelowy sprawdzi się jako opatrunek podstawowy lub wtórny zarówno w leczeniu odleżyn, jak i owrzodzeń żylnych, wspierając autolityczne oczyszczanie rany i utrzymując optymalne wilgotne środowisko.

Jak długo można nosić opatrunek hydrożelowy?

Standardowo opatrunek należy zmieniać co 24–72 godziny, w zależności od ilości wysięku z rany i stanu rany – szczegóły opisaliśmy w sekcji o zakładaniu i zmianie opatrunku powyżej.

Źródła naukowe na temat opatrunków hydrożelowych

Prezentowany materiał został merytorycznie zweryfikowany przez firmę Kikgel. Osoby zainteresowane pogłębieniem wiedzy na temat hydrożeli i ich zastosowania w leczeniu ran zachęcamy do zapoznania się z publikacjami naukowymi dostępnymi w Polskim Google Scholar:

• Praca naukowa Aleksandry Kaznowskiej - Hydrogel dressings based on selected natural ingredients
• Publikacja: Use of gel dressings in the treatment of chronic wounds
• Publikacja: The role of specialist dressing in the local treatment of second-degree burn wound on the leg – case report
• M. Sopata, Zastosowanie opatrunku w żelu w leczeniu ran przewlekłych, Leczenie Ran 3/2021
• Publikajca Oliwii Jeznach o opatrunkach hydrożelowych

Aby poszerzyć wiedzę na ten temat w kontekście leczenia oparzeń szczególnie polecamy publikacje Andrew Burd

Źródła naukowe:

1. Burd A. Glycerolised allogenic skin: transplant or dressing? A Medico-legal question, Burns 2002; 28: 34–39 str.

2. Eisenbud D, Hunter H, Kessler L, Zulkowski K. Hydrogel wound dressings: where do we stand in 2003? Ostomy Wound Manage 2003; 49(10): 52–57 str.

3. Parnell L. K, Ciufi B, Gokoo C. F. Preliminary use of a hydrogel containing enzymes in the treatment of Stage II and Stage III pressure ulcers, Ostomy Wound Manage 2005; 51(8): 50–60 str.

4. Amin S. P, Marmur E. S, Goldberg D. J. Complications from injectable polyacrylamide gel, a new nonbiodegradable soft tissue filler, Dermatol Surg 2004; 30(12 pt 2): 1507–1509 str.

5. Tengvall O.M, Bjornhagen V.C, Lindholm C, Jonsson C.E, Wengstrom Y. Differences in pain patterns for infected and noninfected patients with burn injuries. Pain Manage Nurs. 2006;7(4):176–182.

6. Burd A. Evaluating the use of hydrogel sheet dressings in comprehensive burn wound care. Ostomy Wound Management. 2007; 53;3: 52-62 str.