Najważniejsze zasady doboru opatrunków - metodologia T.I.M.E.R.S.

Choć metody leczenia nadal rządzą się podobnymi prawami co w latach 90-tych, to zupełnie zmieniły się zasady stosowania i dobierania środków opatrunkowych, które przeszły swoistą ewolucję.

Podstawowym warunkiem prawidłowego leczenia za pomocą opatrunków jest zdobycie odpowiedniej wiedzy na temat ich stosowania.

Rozmowy z przedstawicielami różnych firm farmaceutycznych i placówek ochrony zdrowia uświadomiły nam, jak wiedza personelu medycznego może usprawnić działania tych placówek.

Stosowanie odpowiednich opatrunków często przyczynia się do krótszej hospitalizacji, niższych kosztów osobowych oraz wydatków na środki leczenia – szczególnie, gdy można uniknąć części powtarzalnych czynności.

wartościowa jest także tabela doboru opatrunków firmy Lohmann&Rauscher (zobacz)

Spis treści:

Dobór opatrunku zależnie od stanu rany
Rodzaje opatrunków na rany
Tabela doboru opatrunku wg rodzaju rany i ilości wysięku
Ocena stanu rany
Wybór odpowiedniego opatrunku zgodnie z metodą TIME
Przypadki stosowania opatrunków
FAQ – najczęściej zadawane pytania o dobór opatrunków

Dobór opatrunku zależnie od stanu rany

Pierwsza i najważniejsza zasada brzmi: stan rany decyduje o doborze opatrunku.

Opatrunek, który sprawdza się w jednym przypadku – np. przy leczeniu owrzodzeń – może okazać się całkowicie bezskuteczny w leczeniu ran innego pochodzenia.

Sytuacja taka często ma miejsce podczas leczenia ran głębokich i zainfekowanych. Przykładowo, opatrunki hydrokoloidowe (wśród nich najpopularniejszy jest Granuflex) nie powinny być stosowane na rany zakażone.

Granuflex i Granugel

Przy doborze opatrunku należy pamiętać o podstawowych zasadach dopasowania go do stanu rany, czyli:

Po pierwsze i najważniejsze:

Po pierwsze i najważniejsze: dobieramy opatrunek do wysięku rany (brak wysięku, mały, średni, duży wysięk). Ilość wysięku determinuje dobór opatrunku. Stan rany może zmieniać się z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę, dlatego nie ma tu podręcznikowego wzorca działania.

Po drugie, zwracamy uwagę na to, czy rana jest zakażona, czy nie. Opatrunki dzielą się zależnie od tego, czy stosuje się je na rany zakażone, czy rany bez śladu infekcji. Większość z nich należy do drugiej kategorii, co pozwala im realizować cele lecznicze.

Rany zakażone uniemożliwiają prawidłowe leczenie. Pierwszym krokiem powinno być pozbycie się z rany drobnoustrojów chorobotwórczych – należy zastosować środki dezynfekujące przeznaczone do ran, albo opatrunki z jonami srebra lub PHMB. W przypadku odleżyn należy oczyszczać również kieszenie odleżynowe.

Jednym z opatrunków na rany zakażone jest Atrauman Ag (z jonami srebra aktywnego)

Następnym krokiem będzie oczyszczanie rany. W tym celu polecamy produkty do irygacji ran przewlekłych (lavaseptyki), albo Debrisoft – włókninowy środek do oczyszczania manualnego. Stosownymi produktami będą: Prontosan roztwór, Octenilin płyn, Debrisoft.

Na ten temat więcej w tekście pt. Oczyszczanie rany.

Stosownymi produktami będą: Prontosan roztwór, Octenilin płyn, Debrisoft

Rodzaje opatrunków na rany

Zanim przejdziemy do szczegółowej metody wyboru, warto poznać podstawowe rodzaje opatrunków dostępnych na rynku – dobór opatrunku będzie znacznie łatwiejszy, gdy wiadomo, czym poszczególne typy się różnią.

Opatrunki hydrożelowe – zbudowane w większości z wody, nawilżają suche i martwicze rany oraz wspomagają autolityczne oczyszczanie tkanki martwiczej. Sprawdzają się przy ranach suchych i z niewielkim wysiękiem (np. Suprasorb G żel, Purilon Gel).

Opatrunki hydrokoloidowe – tworzą na ranie żel po kontakcie z wysiękiem, dzięki czemu utrzymują wilgotne środowisko sprzyjające gojeniu. Stosuje się je w ranach z małym i średnim wysiękiem, m.in. przy odleżynach i owrzodzeniach (np. Granuflex).

Opatrunki piankowe – mają wysoką chłonność i dobrze sprawdzają się w ranach ze średnim i dużym wysiękiem, chroniąc jednocześnie skórę wokół rany przed maceracją.

Opatrunki alginianowe – wykonane z włókien wodorostów morskich, o bardzo wysokiej chłonności; polecane do ran głębokich i z obfitym wysiękiem, wspomagają też hamowanie krwawienia.

Opatrunki z folii poliuretanowej – cienkie, przezroczyste, przepuszczające parę wodną i tlen, a nieprzepuszczające drobnoustrojów i wody z zewnątrz. Stosowane głównie jako zabezpieczenie ran suchych lub jako opatrunek wtórny (mocujący).

Opatrunki ze srebrem – zawierają jony srebra o działaniu antybakteryjnym, dedykowane ranom zakażonym lub z wysokim ryzykiem zakażenia (Atrauman Ag, Suprasorb A + Ag).

Opatrunki jałowe / sterylne – niezależnie od typu i składu, kluczowym wymogiem jest sterylność opatrunku stosowanego bezpośrednio na ranę, co minimalizuje ryzyko wprowadzenia zakażenia.

Wybór rodzaju opatrunku nie jest przypadkowy – rodzaje opatrunków są dostępne z myślą o konkretnym rodzaju rany, dlatego warto dobrać opatrunek indywidualnie do stanu pacjenta, a nie kierować się wyłącznie przyzwyczajeniem.

Tabela doboru opatrunku wg rodzaju rany i ilości wysięku

Rodzaj rany / stan rany	Poziom wysięku	Rekomendowany typ opatrunku	Przykładowe produkty z oferty
Rana sucha, z martwicą	brak / minimalny wysięk	opatrunek hydrożelowy	Purilon Gel
Rana czysta, ziarninująca	mały / średni wysięk	opatrunek hydrokoloidowy	Granuflex
Rana z dużym wysiękiem	średni / duży wysięk	opatrunek piankowy	opatrunki piankowe
Rana głęboka, z obfitym wysiękiem	duży / bardzo duży wysięk	opatrunek alginianowy	opatrunki alginianowe
Rana zakażona / wysokie ryzyko zakażenia	zależnie od wysięku	opatrunek ze srebrem / PHMB	Atrauman Ag, Suprasorb A + Ag, Suprasorb X + PHMB
Rana pooperacyjna, otarcia, drobne rany	brak / mały wysięk	opatrunek foliowy / plaster z opatrunkiem	plastry z opatrunkiem sterylne
Rana wymagająca oczyszczenia przed doborem opatrunku	—	preparaty do irygacji ran przewlekłych	Prontosan roztwór, Octenilin płyn, Debrisoft

Tabela ma charakter poglądowy — o ostatecznym doborze opatrunku decyduje zawsze specjalista na podstawie oceny stanu rany.

Dla osób pracujących na co dzień z klasyfikacją etapów rany polecamy również pomocniczo oryginalną tabelę doboru opatrunków firmy Lohmann & Rauscher (PDF do pobrania): tabela opatrunków Lohmann & Rauscher.

Tabela opatrunków - kliknij aby powiększyć

Wybór opatrunków nie jest oczywisty

Podczas leczenia ran należy zawsze uwzględniać ogólny stan pacjenta. Z reguły kompleksowy wywiad ma tutaj kluczowe znaczenie do wystawienia właściwej diagnozy.

Specjaliści z firmy Coloplast

rekomendują, aby uwzględnić następujące czynniki podczas wywiadu z pacjentem:

przebyte lub obecne choroby (szczególnie istotne będą: cukrzyca, choroby układu krążenia, zaburzenia układu odpornościowego, choroby tkanki łącznej i alergie, które mogą uzasadniać obecność ran przewlekłych)
przyjmowane przez pacjenta leki oraz tolerancję pacjenta na czynniki lecznicze
jakość odżywiania (niezwykle istotna w procesie leczenia)
nawyki alkoholowe, tytoniowe, niska aktywność ruchowa, niezdrowe odżywianie
problemy natury psychologicznej
ogólna jakość życia

Ocena stanu rany

Aby skutecznie ocenić stan rany, warto zwrócić uwagę nie tylko na etiologię, ale także na stan łożyska rany.

Oceniając łożysko, uwzględniamy obecność tkanki martwiczej, ziarniny oraz zakażenia. Ponadto istotna jest lokalizacja rany, jej wielkość, a przede wszystkim typ.

Istotnymi elementami będą również:

kliniczne objawy zakażenia rany, które mogą objawiać się wydłużonym gojeniem, przykrym zapachem, nieprawidłową ziarniną, albo nasilonym bólem (temu ostatniemu czynnikowi może towarzyszyć nadmierny wysięk)
jeśli w ranie pojawi się ból, należy go dodatkowo sklasyfikować – ważna będzie lokalizacja bólu, natężenie, rodzaj bólu, czas jego trwania lub objawiania się. Ważne jest również określenie, jakiego rodzaju to ból – nocyceptywny, czy neuropatyczny

Proszę pamiętać, że w przypadku domowego lub osobistego doboru leków zawsze warto skonsultować ten wybór z lekarzem lub pielęgniarką – osobami, które mają na co dzień do czynienia z leczeniem ran. W razie problemów z wyborem można także skontaktować się z konsultantem producenta.

Pozycje katalogowe są natomiast przeznaczone dla wykwalifikowanego personelu zawodowo zajmującego się ranami. Przy wyborze produktów należy kierować się doświadczeniem, wiedzą o metodach leczenia i sposobach stosowania opatrunków. Wiedza na temat ran jest procesem i stale należy się uczyć nowych metod leczenia.

Wybór odpowiedniego opatrunku zgodnie z metodą TIME

Jedna z metod doboru opatrunku nosi skrót TIME. Doboru opatrunku dokonuje się zgodnie z klasyfikacją rany, uwzględniając:

jej rozmiary
usytuowanie na ciele
etiologię
fazy gojenia
stopień wysięku
głębokość rany
występowanie zanieczyszczenia
ogólny stan zdrowia pacjenta i zdolność do regeneracji organizmu
uprzednio używane metody leczenia rany, jeżeli były podejmowane takie próby

Warto posiłkować się najnowszą koncepcją TIME zaproponowaną przez EWMA (European Wound Management Association).

TIME jest akronimem pochodzącym od angielskich słów:

Tissue – tkanka
Infection / Inflammation – infekcja / zapalenie
Moisture – wilgoć
Edge / Epithelialisation – brzeg rany / naskórkowanie

Skrót ten ułatwia ocenianie rany według konceptu TIME, według którego specjalista może rozpoznać najważniejsze przeszkody utrudniające skuteczne zagojenie się rany. Przed podjęciem właściwych działań, zastosowaniem odpowiedniego typu terapii i wyborem opatrunków, należy odpowiedzieć sobie na cztery pytania:

T – tissue

Czy na dnie rany nie zalega tkanka martwicza, którą należy opracować chirurgicznie, albo wspomóc autolityczne oczyszczanie rany?

Polecane preparaty do rozpuszczania tkanki martwiczej: Suprasorb G żel

I – infection / inflammation

Czy rana ma objawy zakażenia, jeśli tak – to jakiego leczenia one wymagają? Ogólnoustrojowego, czy miejscowego?
Z przeciwdrobnoustrojowych opatrunków miejscowych polecamy: Suprasorb X + PHMB, Suprasorb A + Ag, Atrauman Ag

M – moisture

Jak duży jest wysięk z rany – niski, średni, duży, bardzo duży? A może wysięk nie występuje (brak wysięku)?
Odpowiednie nawilżanie rany odbywa się najczęściej przez zastosowanie opatrunków o chłonności odpowiedniej do ilości wysięku. Zbyt sucha rana może być często pokryta złogami włóknika – to sprawia, że ziarnina w jej dnie ulega zwłóknieniu, a brzegi rany nie naskórkują. Zbyt duża ilość wysięku zbierająca się w ranie może stanowić źródło infekcji, powodować macerację otaczającej skóry i przyczynia się do dyskomfortu dla chorego (bólu).

Do wyboru opatrunku odpowiedniego do wysięku polecamy tabelę zamieszczoną wyżej, w tym tekście

E – edge / epithelisation

Czy od brzegu rany postępuje naskórkowanie? Warto zwrócić uwagę, czy brzeg rany nie jest uniesiony lub zmacerowany. Jeśli dno rany pokryte jest czystą tkanką, ziarnina otaczająca naskórek zaczyna na nią narastać.

Proszę pamiętać, że wybór właściwej terapii powinien dokonać specjalista.

kliknij w grafikę aby ją powiększyć

Przypadki stosowania opatrunków

Leczenie rany o działaniu miejscowym wiąże się często z innym problemem zdrowotnym. Przykładowo w przypadku owrzodzenia żylnego (podczas braku przeciwwskazań) konieczne jest zastosowanie kompresjoterapii.

Niektóre rany, otarcia lub zaczerwienione miejsca będą wymagały jedynie opatrunku ochronnego, albo przywierającego. Natomiast rany z dużą ilością wysięku wymagają opatrunku pochłaniającego wysięk i często dodatkowego opatrunku wtórnego, który zabezpieczy ranę przed zakażeniem. Pozwoli to utrzymywać wilgotność w ranie.

Niektóre opatrunki mają warstwę przylepną (adhezyjną), która ułatwia ich aplikację. Nowoczesne środki, jak na przykład silikon, są w stanie dobrze utrzymywać opatrunek na skórze i jednocześnie nie uszkodzić rany oraz nie zaburzać jej procesu gojenia. Zadbano także o komfort pacjenta – odrywanie nowoczesnych opatrunków jest z reguły bezbolesne i nie podrażnia skóry. Jest to szczególnie ważne dla pacjentów w podeszłym wieku i osób z wrażliwą skórą.

Opatrunki przylepne często stanowią barierę antybakteryjną, a nowoczesne produkty sprzedawane pod markami Lohmann & Rauscher, Hartmann, Kikgel, Covidien pozwalają regulować wilgotność rany, co przyspiesza proces ziarninowania. To tak zwane opatrunki systemu wilgotnego.

Szeroki wybór opatrunków, nowe metody oraz wiedza przyczyniają się do coraz większej elastyczności działania. Nasza oferta została opracowana tak, aby dobrać skuteczny system dostosowany do ran i metody działania personelu medycznego.

Zobacz też popularny opatrunek na odleżyny Granuflex.

Informacje uzupełniające

Nowoczesne opatrunki, które funkcjonują na rynku już 25 lat, stale ewoluują – w konsekwencji powstają wciąż nowe produkty. W związku z tym, że nie wszystkie metody stosowania opatrunków zostały gruntownie przebadane, stosując je należy zachować zdrowy rozsądek i kierować się doświadczeniem.

Pracownicy firmy Lohmann & Rauscher zwrócili także uwagę na fakt, że nie zawsze należy ściśle przestrzegać czasu utrzymywania opatrunku na ranie, który został podany na opakowaniu. O tym zawsze decyduje stan rany. Podręcznikowe opisy nie zastąpią nam wiedzy specjalistów, którzy z doświadczenia wiedzą, jak często opatrunek powinien być wymieniany oraz z jakimi innymi środkami i metodami leczenia go używać.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o dobór opatrunków

Jak dobrać opatrunek do rodzaju rany?
Podstawą jest ocena stanu rany: ilości wysięku, obecności zakażenia oraz fazy gojenia. Do ran suchych stosuje się opatrunki nawilżające (np. hydrożelowe), a do ran z dużym wysiękiem – opatrunki o wysokiej chłonności (piankowe, alginianowe).

Czym różni się opatrunek hydrożelowy od hydrokoloidowego?
Opatrunek hydrożelowy nawilża suchą lub martwiczą ranę, natomiast opatrunek hydrokoloidowy pochłania wysięk i tworzy nad raną żel, utrzymując wilgotne środowisko gojenia. Stosuje się je zatem w przeciwnych sytuacjach – pierwszy przy braku wysięku, drugi przy jego niewielkiej lub średniej ilości.

Jaki opatrunek na ranę z dużym wysiękiem?
Rany z obfitym wysiękiem wymagają opatrunku o wysokiej chłonności – najczęściej piankowego lub alginianowego, często w połączeniu z opatrunkiem wtórnym, który zabezpieczy ranę przed zakażeniem i macerację skóry wokół rany.

Kiedy stosować opatrunek ze srebrem?
Opatrunki ze srebrem stosuje się w ranach zakażonych lub tam, gdzie istnieje wysokie ryzyko zakażenia – srebro działa antybakteryjnie i ogranicza rozwój drobnoustrojów w ranie.

Czy każdy opatrunek musi być jałowy?
Tak, opatrunek mający bezpośredni kontakt z raną powinien być jałowy/sterylny – to podstawowy warunek bezpiecznego leczenia i minimalizowania ryzyka zakażenia.

Jak często zmieniać opatrunek?
Częstotliwość zmiany zależy od stanu rany, a nie wyłącznie od czasu podanego na opakowaniu – decyduje o tym ilość wysięku i ocena rany przez specjalistę, dlatego nie ma tu jednego uniwersalnego schematu.

Jaki opatrunek wybrać na trudno gojące się rany?
Rany przewlekłe i trudno gojące się wymagają najpierw prawidłowego oczyszczenia rany (np. produktami do irygacji), a następnie doboru opatrunku zgodnie z metodologią TIME – uwzględniając tkankę, ewentualną infekcję, poziom wilgoci i stan brzegów rany.

W ramach uzupełnienia informacji proponujemy też zapoznanie się z właściwościami poszczególnych opatrunków:

Zobacz opatrunki z naszej oferty

Teksty uzupełniające wiedzę na temat opatrunków:

W przygotowaniu tekstu pomogła nam Pani Katarzyna Kurczewska, przedstawicielka firmy Coloplast, a także materiały uzyskane dzięki uprzejmości przedstawicieli firm KIKGEL, Lohman & Rauscher. Serdecznie dziękujemy.

Polub nas na facebooku i bądź na bieżąco

Wymieniaj punkty na nagrody